Kesahan Tandatangan Elektronik di Indonesia

Ringkasan Kesahan Tandatangan Elektronik

Panduan ini menerangkan rangka kerja tandatangan elektronik di Indonesia, termasuk undang-undang yang berkaitan, kesan dari segi undang-undang, kaedah tandatangan yang diterima, syarat kesahan, pengecualian serta kegunaan praktikal dalam perniagaan.

Undang-undang yang Terpakai

Undang-undang Maklumat dan Transaksi Elektronik (2008); Undang-undang Republik Indonesia No. 19 Tahun 2016; Undang-undang Republik Indonesia No. 1 Tahun 2024

Status Undang-undang

Rekod dan tandatangan elektronik mendapat pengiktirafan undang-undang di Indonesia menurut Undang-undang Maklumat dan Transaksi Elektronik (2008); Undang-undang Republik Indonesia No. 19 Tahun 2016; Undang-undang Republik Indonesia No. 1 Tahun 2024. Proses penandatanganan juga mesti mematuhi setiap peraturan khusus dokumen berhubung identiti, keterangan, penyampaian, penyimpanan, penyaksian, penotarian, pendaftaran atau pemfailan.

Pihak Berkuasa Kawal Selia

Pengawal selia yang kompeten ialah Kementerian Komunikasi dan Teknologi Maklumat, Direktorat Jeneral Pengawasan Ruang Digital, dan badan kawal selia di bawah kementerian itu.

Pengiktirafan Undang-undang (Kesan)

Di bawah Undang-undang No. 11 Tahun 2008 mengenai Maklumat dan Transaksi Elektronik (Undang-undang ITE), sebagaimana dipinda melalui Undang-undang No. 19 Tahun 2016; Peraturan Kerajaan No. 71 Tahun 2019; dan peraturan yang dikeluarkan oleh Kementerian Komunikasi dan Teknologi Maklumat, tandatangan elektronik diiktiraf dari segi undang-undang di Indonesia.

Jenis Tandatangan Elektronik yang Diterima

Jenis tandatangan elektronik yang diiktiraf di Indonesia termasuk: Tandatangan Digital Tidak Disahkan dan Tandatangan Digital Disahkan.

Tandatangan Digital yang disahkan mestilah memenuhi keperluan yang terpakai kepada Tandatangan Elektronik Boleh Dipercayai, menggunakan sijil elektronik yang disediakan oleh penyedia pemerakuan elektronik, dan diwujudkan menggunakan peranti Tandatangan Digital yang disahkan. Tandatangan Digital yang tidak disahkan juga mestilah memenuhi keperluan yang terpakai kepada Tandatangan Elektronik Boleh Dipercayai tetapi diwujudkan di luar perkhidmatan pemerakuan yang disediakan oleh penyedia pemerakuan elektronik.

1. Penerangan: tandatangan elektronik ialah tandatangan yang terdiri daripada maklumat elektronik yang dilampirkan kepada, dikaitkan dengan atau berkaitan dengan maklumat elektronik lain yang digunakan sebagai cara pengesahan dan pengesahan identiti. (Perkara 1 Undang-undang ITE)

2. Jenis: (Perkara 60 GR 71/2019) a) Tandatangan Digital Disahkan b) Tandatangan Digital Tidak Disahkan

Keperluan Undang-undang bagi Tandatangan Elektronik

a) Tandatangan Digital Disahkan i. Keperluannya selaras dengan keperluan Tandatangan Elektronik Boleh Dipercayai; ii. Menggunakan sijil elektronik yang disediakan oleh Penyedia Pemerakuan Elektronik (PSrE); iii. Dilaksanakan menggunakan peranti tandatangan digital yang disahkan.

b) Tandatangan Digital Tidak Disahkan i. Keperluannya selaras dengan keperluan Tandatangan Elektronik Boleh Dipercayai; ii. Tandatangan diwujudkan tanpa perkhidmatan pemerakuan yang disediakan oleh Penyedia Pemerakuan Elektronik.

Had dan Pengecualian

Tandatangan digital tidak boleh digunakan pada surat yang, menurut undang-undang, mestilah dibuat secara bertulis dan mestilah dikeluarkan dalam bentuk surat ikatan notari atau surat ikatan yang disediakan oleh pegawai yang diberi kuasa untuk menyediakan surat ikatan itu. (Perkara 5 Undang-undang ITE)

Aplikasi Industri dan Kes Penggunaan Lazim

1. Industri: Fintech dan Pinjaman P2P

Sebab Penggunaan: Pihak Berkuasa Perkhidmatan Kewangan Indonesia (OJK) mengawal selia dan menggalakkan pembangunan industri pinjaman dalam talian dengan ketat, menghendaki platform menjalankan pengesahan identiti elektronik yang rapi (e-KYC). Menurut Undang-undang ITE, penggunaan Tandatangan Elektronik Disahkan (yang dikeluarkan oleh badan pemerakuan PSrE Indonesia) memastikan perjanjian pinjaman mempunyai nilai pembuktian undang-undang yang tertinggi, mencegah penipuan identiti dan memenuhi keperluan kelajuan pengeluaran yang tinggi bagi pinjaman kecil berfrekuensi tinggi.

Senario Lazim: perjanjian pinjaman P2P, surat kuasa wakil pemberi pinjaman, pendaftaran akaun e-dompet, kontrak Beli Sekarang Bayar Kemudian (BNPL), kebenaran siasatan kredit, perjanjian penerimaan pedagang.

2. Industri: Kerajaan dan Perkhidmatan Awam (E-Kerajaan)

Sebab Penggunaan: melalui inisiatif “Sistem Kerajaan Berasaskan Elektronik” (SPBE) dan Peraturan Menteri No. 11/2018, kerajaan Indonesia mewajibkan atau menggalakkan penggunaan Tandatangan Digital Disahkan dalam perkhidmatan awam bagi memastikan ketahanan terhadap pengubahan dan ketulenan dokumen kerajaan (seperti lesen perniagaan dan dokumen cukai), khususnya untuk melancarkan proses pelesenan perniagaan melalui sistem Penyerahan Tunggal Dalam Talian (OSS). Senario Lazim: permohonan dan pengeluaran lesen perniagaan sistem OSS, pemfailan cukai elektronik (e-Filing), dokumen litigasi e-Mahkamah, dokumen pentadbiran sivil (contohnya, sijil domisil), bidaan perolehan kerajaan, dokumen pelepasan kastam.

3. Industri: Perdagangan dan Runcit (B2B/B2C)

Sebab Penggunaan: memandangkan Indonesia ialah negara kepulauan, penghantaran fizikal kontrak kertas memakan masa dan mahal. Undang-undang No. 19/2016 mengesahkan kebolehterimaan maklumat elektronik sebagai keterangan undang-undang, membolehkan syarikat memperoleh pesanan jualan dan perjanjian pembekal dengan cepat melalui tandatangan elektronik, mempercepatkan pusingan rantaian bekalan sambil menyelesaikan cabaran penandatanganan bagi operasi perniagaan antara pulau.

Senario Lazim: kontrak jualan, Pesanan Pembelian (PO), Perjanjian Perkhidmatan Induk (MSA), perjanjian pengedar dan ejen, dokumen pengangkutan logistik, Perjanjian Tanpa Pendedahan (NDA).